Leven in de maak:  van moleculaire bouwsteen tot synthetische cel.

Wat is leven? Deze fundamentele vraag houdt de mensheid al eeuwenlang bezig en staat vandaag de dag centraal in de moderne wetenschap. Wetenschappers bewandelen momenteel twee tegenovergestelde routes om dit mysterie te ontrafelen. De eerste benadering probeert leven te begrijpen door het genoom van de meest simpele bacterie op aarde gen voor gen te verkleinen tot de grens van de levensvatbaarheid is bereikt. Langs die weg is het Craig Venter Instituut erin geslaagd om een synthetische cel te bouwen met een genoom minder dan 500 genen, wat extreem weinig is vergeleken met de 20.000 genen van een mens. Hoewel we hierdoor weten dat een klein aantal bouwstenen volstaat, is de exacte functie van al deze componenten nog onbekend.

Om die reden kiest een multidisciplinair Nederlands team onder leiding van de TU Delft voor de omgekeerde route via het EVOLF-project. Zij starten juist met de levenloze bouwstenen om daarmee stap voor stap een levende synthetische cel op te bouwen die in staat is tot autonome groei, replicatie, en communicatie. De komende jaren combineert het onderzoeksteam biochemie, natuurkunde en gerichte laboratorium-evolutie om te ontdekken welke componenten precies nodig zijn en hoe deze samenwerken. In haar voordracht deelt Gijsje Koenderink de huidige stand van zaken en de ambitieuze plannen voor de komende tien jaar.

Gijsje Koenderink is hoogleraar aan de TU Delft bij de afdeling Bionanoscience en heeft tevens een aanstelling als Medical Delta hoogleraar an het ErasmusMC. Zij is mede-trekker van het NWO-SUMMIT project EVOLF waarbij meer dan 30 Nederlandse onderzoeksgroepen samen aan de ontwikkeling van een synthetische cel werken. Koenderink’s onderzoek richt zich op de materiaaleigenschappen van levende cellen en weefsels. Ze gebruikt synthetische cellen om te begrijpen hoe levende cellen functioneren en onderzoekt daarnaast hoe levende cellen en weefsels (zoals collageen) reageren op mechanische stress. De inzichten uit haar werk helpen om ziektes waarin celmechanica verstoord is (zoals kanker, osteoarthritis, fibrose en trombose) beter te begrijpen en nieuwe medische of biotechnologische toepassingen te ontwikkelen. Zij is lid van  de KNAW.