Yoram Stein heeft recent zijn boek Afkicken met Spinoza afgerond. Deze avond zal hij hierover vertellen.

Drugs, algoritmen, voedsel, informatie en denkpatronen hebben iets gemeen: ze zijn allemaal steeds verslavender geworden. Daardoor komen we niet meer los van onze telefoon, eten we te veel bewerkt voedsel, checken we voortdurend of er nieuws is en grijpen we naar steeds zwaardere middelen. Ook onze denkpatronen worden steeds verslavender. Zo komen we maar niet los van onze voortdurende staat van morele verontwaardiging.

Ook zitten we vast in de verslavende gedachte dat wij slim zijn en de ander dom. Het overwinnen van verslavingen is lang gezien als een persoonlijke opgave. Maar de nieuwe verslavingen overstijgen het individu. Ze zijn ingebouwd in onze cultuur. Wat nodig is, is niet alleen eigen wilskracht, maar een vorm van social rehab. Yoram Stein was lang verslaafd aan blowen, gokken en zijn telefoon.

In dit persoonlijk getinte filosofieboek legt hij uit hoe filosofie – met name die van Spinoza – ons de weg kan wijzen uit onze persoonlijke en gedeelde ‘slavernij van de passies’. Een boek voor iedereen die geleefd wordt Yoram Stein is filosofiedocent. Hij is Spinozakenner en bestuurder van Vereniging Het Spinozahuis. Hij publiceerde eerder het succesvolle Stoppen met blowen.

Auteur: Yoram Stein
Uitgever: Uitgeverij Noordboek
NederlandsPaperback978946471486915 juni 2026 256 pagina’s

Afkicken met Spinoza opent met een paradox die het hele boek draagt. Volgens een bepaalde vrijheidsopvatting had Odysseus zijn bemanning de vrijheid moeten geven om, verleid door het sirenengezang, het schip op de rotsen te laten lopen, in plaats van hen te dwingen om was in de oren te stoppen. Het is dit vrijheidsbegrip dat onze samenleving nu naar de klippen stuurt, want de sirenen zingen harder dan ooit. In het dopaminekapitalisme is verslaving een verdienmodel waar vooral jongeren het slachtoffer van zijn. Zij worden verslaafd gemaakt aan vapen, gamen, hyperbewerkt voedsel en make-up, maar ook aan destructieve gedachten waar zij zich niet van kunnen losmaken.

Yoram Stein, filosofiedocent, ziet de gevolgen in de klas en daarbuiten. Verslaving, zo betoogt dit boek, is het grootste probleem van onze tijd, omdat zij de diepere oorzaak is van de geestelijke gezondheidscrisis onder jongeren en ook van de crises rondom het klimaat en de democratie.

Toch biedt onze tijd ook een kans. De hausse aan ‘nieuwe verslavingen’ maakt duidelijk dat we een nieuwe definitie nodig hebben. Verslaving is geen neurologische ziekte en geen gebrek aan wilskracht waar enkel een kleine groep ‘junkies’ mee kampt. Het is een filosofisch en maatschappelijk probleem waar we allemaal mee te maken hebben. Wij menen vrij te denken, terwijl we onbewust zijn van de oorzaken die ons laten voelen, denken en handelen. Spinoza wijst de weg van slavernij naar vrijheid via inzicht. Vrijheid is bij hem empowerment, het vermogen je leven te leiden volgens de wetten van je eigen natuur.

Het boek bestaat uit drie delen. Het eerste gaat over al die verslavingen waar wij nu mee te maken hebben, vooral aan gedachten zoals ‘ik ben niet goed genoeg’ en ‘de anderen zijn erop uit om mij te pakken’. Algoritmes registreren en versterken deze gedachtenverslavingen, wat de crisis in de geestelijke gezondheid en de toename van affectieve polarisatie verklaart. Het tweede deel gaat in de leer bij Plato, Aristoteles, Augustinus en bovenal Spinoza, die verslaving leren begrijpen als gemankeerd (zelf)inzicht, ingekankerde gewoonte en afgoderij. Het derde keert terug naar onze maatschappij met voorstellen, van wetgeving tot ‘filosofische rehabs’ waar we kunnen ‘detoxen’ en weer in verbinding komen met elkaar en met de waarheid.

Uiteindelijk is filosofie overal nodig om een weg te vinden uit het giftige pretpark en de geestelijke woestijn waar we nu in wonen. Tegenover de Facebook-slogan “Move fast and break things” plaatsen wij de leus “Think slow and heal things”. Libertas philosophandi!